Kecak'ın kökenleri: trans halinden sahneye

Kutsal kök

İngilizce Wikipedia, sanghyang'ı, görünmez bir gücün, yani hyang'ın, trans halindeki bir icracının bedenine girdiği inancına dayanan geleneksel kutsal bir Bali dansı olarak tanımlıyor. Varyantları çarpıcıdır. Sanghyang dedari'de erkeklerin omuzlarında taşınan genç kızlar trans halinde dans eder; sanghyang jaran'da ise erkekler hindistan cevizi oyuncak atlarıyla ateşin içinde ve çevresinde döner. Bu danslar dini törenlere aittir ve bir biletin satın aldığı şey değildir. Kecak maddesi, sanghyang'ı transa sokan bir kovma dansı olarak nitelendirir ve formun kökeni olarak gösterir.

1930'larda ne değişti

1930'lardan önce ilahi, transa aitti ve trans halindeki icracıların etrafında erkekler tarafından söylenirdi. Sonra adaya yerleşmiş Alman kökenli ressam ve müzisyen Walter Spies ilgi duydu ve bunu yabancı ziyaretçilere yönelik bir Ramayana oyununa dönüştürdü. Bu işteki ortağı, Bali topluluklarıyla yaptığı denizaşırı turnelerle bu sesi yurt dışına taşıyan dansçı Wayan Limbak'tı. Wikipedia bu hikâyeyi, bir kültüre gömülü bir pratiği dışarıdan bir gücün sergileme sanatına dönüştürmesinin bir örneği olarak kullanıyor.

Hikâyenin diğer yüzü

Herkes bu başarıyı Spies'e vermiyor. Formu icra eden, koreografisini yapan ve hakkında yazan I Wayan Dibia, Spies ortaya çıkmadan önce değişimin zaten başlamış olduğunu söylüyor. Ona göre Limbak, 1920'lere gelindiğinde koro liderinin bölümünde baris'ten gelen hareketleri kullanıyordu. Spies bunu beğendi ve olağan gamelanın yerini seslerin aldığı bir konu olarak Ramayana'yı önerdi. Bunu düşünmenin daha adil bir yolu şudur: baştan sona Bali'nin elleri değmiş, ortak bir buluş.

İlahi okuyanlar ne yapıyor

Wikipedia, hindistan cevizi yağı lambasının etrafında eş merkezli çemberler oluşturan erkekleri betimler; bu erkekler sağa sola hareket eder ve eller yükselip titredikçe giderek hızlanan yavaş bir tempoda chak ke-chak diye ilahi okur. Hiçbir enstrüman yoktur. Bu koronun içinde tek bir ses, zamanı tutmak için po-po-po diye nabız gibi atar, kıdemli bir adam ne zaman durup ne zaman başlayacaklarını haykırır, bir şarkıcı hepsinin üzerinde bir ezgi süzülür ve bir dalang Bali dili ve Sanskritçe anlatır. Bu rolleri gözleyin; onları duymaya başladığınızda, ses duvarı bir topluluğa dönüşür.

Anlatılan hikâye

Geleneksel inanışa göre Ramayana, Güney ve Güneydoğu Asya'da birçok versiyonuyla yeniden anlatılan Hindu destanıdır ve Valmiki'ye atfedilir. Kecak anlatımı genellikle Rama ve Sita'nın ormanda sürgünde olmasıyla başlar. Altın bir geyik belirir, Ravana Sita'yı kaçırır, akbaba Jatayu onunla savaşır, Hanuman onu aramaya çıkar ve hikâye Rama ile Ravana arasındaki savaşla sona erer. İlahi okuyucular da Rama'nın Vanaraları ve Ravana'nın şeytanları olarak rollere katılır. Bir sahne bunların herhangi birini kesebilir veya yeniden sıralayabilir, bu yüzden her bölümü beklemeyin.

Kimler dans eder

Sahneyi iki grup paylaşır. İlahi okuyucular erkektir; Wikipedia'ya göre genellikle gösteriden önce bitirmeleri gereken başka işleri olan bölge köylüleridir. Ana dansçılar adı geçen rolleri üstlenir: Sita, Rama, Lakshmana, Ravana, Hanuman, Jatayu. Rama, Sita ve altın geyik gibi nazik, akıcı roller bazen kadınlar tarafından dans edilir ve güçlü karakterleri erkekler canlandırır. Koro onlarca yıl erkek kalmıştır, ta ki 2006'da bir kadın grubu kurulana kadar. Yerel uygulama farklılık gösterir, bu yüzden bunu genel bir kalıp olarak kabul edin.

Ateşi nasıl okumalı

Ateşin arkasında bir hikâye vardır. Yaygın bir anlatıya göre Hanuman Lanka'da yakalanır ve Ravana kuyruğunu ateşe verdirir; o da kurtulur ve şehri çatılardan tutuşturur. Wikipedia, bu ana trans ritüellerinin eşlik edebileceğini, dansçının ardından gelen ateş tekmelemesinden önce bir rahip tarafından kutsandığını söyler. Belirli bir gösterinin bunu ritüel mi yoksa tiyatro mu olarak ele aldığı, seyircinin kontrol edebileceği bir şey değildir. Arkanıza yaslanın, ana saygı gösterin ve korlar uçuştuğunda yoldan çekilin.

Bunun akşamınız için anlamı

Neye bakmanız gerektiğini değiştirir. Bir törende davetsiz misafir değilsiniz ve geçen yıl icat edilmiş bir şeyi de izlemiyorsunuz. Kutsal bir kökene ve neredeyse bir asırlık sahne geçmişine sahip bir formu izliyorsunuz. Başkaları alkışladığında alkışlayın, flaşı kapalı tutun çünkü izin verilmiyor ve yakındaki tapınağa saygı gösterin. İlk rehberimiz pratik tarafa dönüyor: biletin neleri kapsadığı ve yağmur durumunda ne yapılacağı.

Sonraki: Tanah Lot kecak: gitmeye değer mi?