Korzenie Kecak: od transu do sceny

Sakralny korzeń

Angielska Wikipedia opisuje sanghyang jako tradycyjny, sakralny taniec balijski, oparty na wierze, że niewidzialna siła, hyang, wstępuje w ciało tancerza pogrążonego w transie. Warianty są uderzające. W sanghyang dedari młode dziewczynki niesione na ramionach mężczyzn tańczą w transie; w sanghyang jaran chłopcy dosiadają kokosowe konie-zabawki w ogniu i wokół niego. Tańce te należą do ceremonii religijnych i nie są tym, co można kupić za bilet. Artykuł o kecaku nazywa sanghyang tańcem egzorcyzmowym wprowadzającym w trans i wskazuje go jako źródło tej formy.

Co zmieniło się w latach 30. XX wieku

Przed latami 30. XX wieku śpiew należał do transu, wyśpiewywany przez mężczyzn wokół tancerzy pogrążonych w transie. Potem Walter Spies, z pochodzenia Niemiec, malarz i muzyk osiadły na wyspie, zainteresował się nim i przekształcił go w sztukę Ramajany skierowaną do zagranicznych gości. Jego partnerem w tym przedsięwzięciu był tancerz Wayan Limbak, którego zagraniczne tournée z balijskimi trupami rozniosły ten dźwięk po świecie. Wikipedia podaje tę historię jako przykład zewnętrznej siły, która praktykę zakorzenioną w kulturze zamienia w sztukę na pokaz.

Druga strona tej historii

Nie wszyscy przypisują zasługę Spiesowi. I Wayan Dibia, który występuje, choreografuje i pisze o tej formie, twierdzi, że zmiany zachodziły już przed pojawieniem się Spiesa. Według niego Limbak wykorzystywał ruchy z baris w partii prowadzącego chór już w latach 20. XX wieku. Spiesowi się to spodobało i zaproponował Ramajanę jako temat, z głosami zastępującymi zwykły gamelan. To sprawiedliwszy sposób myślenia o tym: wspólny wynalazek, w który przez cały czas zaangażowane były balijskie ręce.

Co robią śpiewacy

Wikipedia przedstawia koncentryczne kręgi mężczyzn wokół lampy na olej kokosowy, poruszających się w lewo i w prawo i intonujących chak ke-chak w wolnym rytmie, który stopniowo przyspiesza, gdy dłonie unoszą się i drżą. Nie ma żadnych instrumentów. Wewnątrz tego chóru pojedynczy głos pulsuje po-po-po, wyznaczając rytm, starszy mężczyzna wykrzykuje, kiedy zacząć i skończyć, śpiewak snuje linię melodii ponad wszystkim, a dalang narruje po balijsku i sanskrycie. Wypatruj tych ról; gdy już je usłyszysz, ściana dźwięku staje się zespołem.

Opowiadana historia

Tradycja przypisuje autorstwo Ramajany Walmikiemu — hinduskiemu eposowi, który doczekał się wielu wersji w całej Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Przedstawienie kecak zwykle rozpoczyna się od wygnania Ramy i Sity do lasu. Pojawia się złoty jeleń, Rawana porywa Sitę, sęp Jatayu staje do walki z nim, Hanuman wyrusza na jej poszukiwania, a całość kończy się bitwą Ramy z Rawaną. Śpiewacy również wcielają się w role — jako Wanarowie Ramy i demony Rawany. Scena może dowolnie skracać lub przestawiać te wątki, więc nie oczekujcie każdego epizodu.

Kto tańczy

Dwie grupy dzielą scenę. Śpiewacy to mężczyźni, zazwyczaj mieszkańcy okolicy, którzy przed występem mają jeszcze inne obowiązki — podaje Wikipedia. Główni tancerze odgrywają nazwane role: Sitę, Ramę, Lakszmanę, Rawanę, Hanumana, Jatayu. Łagodne, płynne role — takie jak Rama, Sita czy złoty jeleń — czasem tańczą kobiety, a mężczyźni wcielają się w postacie muskularne. Chór przez dziesięciolecia pozostawał męski, aż w 2006 roku powstała grupa kobieca. Lokalna praktyka bywa różna, więc traktujcie to jako ogólny wzorzec.

Jak odczytywać ogień

Ogień ma swoją historię. W jednej z popularnych wersji Hanuman zostaje pojmany na Lance, a Rawana każe podpalić mu ogon — wtedy uwalnia się i podpala miasto z dachów. Wikipedia podaje, że temu momentowi mogą towarzyszyć rytuały transowe, a tancerz otrzymuje błogosławieństwo kapłana przed następującym po nim rozkopywaniem ognia. Czy dany spektakl traktuje to jako rytuał, czy jako teatr — tego publiczność nie jest w stanie zweryfikować. Usiądźcie wygodnie, uszanujcie ten moment i zejdźcie z drogi, gdy lecą iskry.

Co to oznacza dla waszego wieczoru

To zmienia to, na co warto zwracać uwagę. Nie jesteście intruzami na ceremonii, ale też nie oglądacie czegoś wymyślonego w zeszłym roku. Oglądacie formę o sakralnym rodowodzie i niemal stuletnim życiu scenicznym. Klaskajcie, gdy inni klaszczą, wyłączcie lampę błyskową, bo jest niedozwolona, i odnoście się z szacunkiem do pobliskiej świątyni. Nasz pierwszy przewodnik przechodzi do praktyki: co obejmuje bilet i co zrobić w razie deszczu.

Czytaj dalej: Tanah Lot kecak: czy warto?